Erkennen van leed belangrijk voor leren

Onthulling nationaal monument De Erkenning 

Zeven jaar na de presentatie van het rapport van Commissie De Winter onthulde minister Mirjam Sterk op 12 juni het monument voor iedereen die geweld in de jeugdzorg heeft meegemaakt. Zij deed dat samen met de Stichting Nationaal Monument Geweld Jeugdzorg.

Honderden mensen kwamen bijeen op een winderige vrijdagmiddag in Apeldoorn. Tussen dreigende wolken brak af en toe de zon door. Een passend beeld voor een bijeenkomst waarin pijn, erkenning, kracht en hoop dicht bij elkaar lagen. De indrukwekkende minuut stilte na de onthulling maakte voelbaar hoeveel er is meegedragen, verzwegen en doorstaan.

De ervaringsverhalen die in Apeldoorn werden gedeeld, maakten opnieuw duidelijk hoe groot de doorwerking van geweld in de jeugdzorg is. Ze benadrukken hoe belangrijk het is dat jongeren altijd worden gezien, gehoord en geloofd. Want wat hen is overkomen, is nooit hun schuld.

Het monument, met in het midden het kunstwerk Vlam en Vleugels, biedt een plek van troost, herdenking en waarschuwing. Ze staat symbool voor hoop en veerkracht maar laat ook pijn en verdriet zien. Deze beide kanten benadrukken dat herdenken niet alleen gaat over terugkijken, maar ook dat we in het heden en de toekomst eerder en beter luisteren, handelen, ons aanpassen en blijven leren. 

Tijdens de onthulling nam minister Sterk ook het eerste exemplaar van de bundel Stemmen van erkenning in ontvangst. Hierin staan de persoonlijke verhalen van mensen die ervaring hebben met de jeugdzorg. Karlijn Stals en Onno de Zwart leverden een bijdrage vanuit de overtuiging dat erkenning van leed noodzakelijk is om te kunnen leren en blijvend te verbeteren.

De bijdrage van Karlijn Stals en Onno de Zwart

Als we over leren in de jeugdhulp spreken, dragen we een hoopvolle en toekomstgerichte boodschap uit: elke dag wordt er geleerd. Jongeren, ouders, professionals, beleidsmakers, bestuurders, onderzoekers en opleiders leren van ervaringen, collegiale reflectie, onderzoek en nieuwe kennis. Er is betrokkenheid en inzet om het goede te doen.

Er klinkt ook een andere boodschap. Ervaringen van kinderen, jongeren en ouders die klem zijn komen te zitten. Die schade hebben ervaren door hulp die werd geboden of juist niet. Door onmachtig, onhandig, onwetend of onkundig handelen. Door inzichten en aanpakken die schadelijk bleken. En ook door grensoverschrijdend en gewelddadig handelen. Deze ervaringen van vroeger en van nu hebben grote invloed op levens. Dat vraagt om erkenning.

Beide boodschappen móeten naast elkaar bestaan. De ervaringen wijzen steeds weer op het belang van luisteren, van terughoudendheid in het ingrijpen in levens van anderen en het serieus nemen van het perspectief van kinderen en gezinnen in iedere vorm van hulp. Dat moet blijvend verankerd raken in ons leren.

Het Monument Geweld in de Jeugdzorg en de publicatie Stemmen van Erkenning maken het leren onontkoombaar. Ze geven zichtbaarheid aan geweld, misbruik en de doorwerking daarvan, en bieden een basis voor dialoog. Dat is ongemakkelijk. En noodzakelijk.

Vanuit Kwaliteit en Blijvend Leren (KBL) geven we ervaringen van kinderen, jongeren en ouders een centrale plek. Het erkennen van leed is belangrijk voor leren en maakt ruimte voor herstel, reflectie en verbetering. Daarom draagt KBL graag bij aan deze publicatie en leergesprekken.

Karlijn Stals en Onno de Zwart, 

directeur-netwerkleiders KBL