Verklarend analyseren

Waarom deze leerlijn? 

Uit verschillende onderzoeken, beleidsevaluaties en peilingen  komt steeds hetzelfde beeld naar voren. Er wordt nog te weinig samengewerkt met kinderen, jongeren en ouders. Ook wordt er nog te vaak gehandeld voordat voldoende scherp is wat er precies aan de hand is. Hoe zijn problemen ontstaan, waardoor blijven  ze bestaan en welke aanknopingspunten zijn er voor passende hulp? 

De verklarende analyse is een instrument dat helpt om van losse vragen, zorgen, observaties en duidingen te komen tot een onderbouwd en voor het gezin herkenbaar beeld. De verklarende analyse is de basis voor passende ondersteuning. Het instrument ondersteunt de samenwerking met gezinnen, de kwaliteit van professioneel redeneren, de onderbouwing van besluiten en aansluiting van interventies. 

Iedereen zegt dat ie luistert, maar écht luisteren is iets anders”. “Écht gedeelde besluitvorming: wat is ervoor nodig?

In de praktijk gebeurt al heel veel. Er zijn goede instrumenten, ervaringen en kennis beschikbaar. Tegelijkertijd zien we dat het maken van een verklarend analyse nog niet overal lukt. De bedoeling van een verklarende analyse komt niet altijd duidelijk terug in de manier waarop professionals samenwerken met jeugdigen, gezinnen en andere belangrijke betrokkenen. De verklarende analyse wordt soms te instrumenteel ingezet vanuit beleid of te simplistisch ‘geïmplementeerd’ binnen de organisaties. Hierdoor kan het van een krachtig kwaliteitsinstrument onbedoeld veranderen in een ‘snelle fix’ dat op termijn niet werkt en vervangen wordt met een nieuwe ‘hype’. Met deze leerlijn willen we de bestaande beweging versterken en ondersteunen zodat het de kans en de tijd krijgt om de gewenste verbetering te realiseren.

Wie zijn betrokken bij de leerlijn? 

Verschillende mensen en organisaties hebben meegedaan in de eerste drie grote sessies: 

• Accare
• BEL – Bovenregionaal Expertisecentrum Jeugdhulp Limburg
• BEN Brabant | Zeeland
• Beweging van Nul
• BOEG – Expertisenetwerk Jeugdhulp Gelderland
• Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Noord-Holland
• Bovenregionaal Expertisenetwerk Utrecht-Flevoland
• BREN Zuid-Holland – Bovenregionaal ExpertiseNetwerk
• Bureau Peers
• C4Youth (Kennis- en Leerwerkplaats Groningen)
• CJG Noord-Veluwe
• Enver
• ExpertiseNetwerk Jeugd Overijssel
• Garage2020
• Jeugdzorg Nederland
• Karakter
• KBL – Kwaliteit en Blijvend Leren (perspectief professionals, jeugdigen en gezinnen, organisaties, gemeenten)
• Kenniswerkplaats Jeugd Friesland
• Levvel
• Molendrift
• NEJA – Netwerk Effectief Jeugdstelsel Amsterdam
• NJi
• OZJ – Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd
• Praktikon
• Verwey-Jonker Instituut
• ZonMw

In alle sessies en gesprekken over de vorm en de inhoud van de leerlijn stond één vraag centraal: Waar doen we goed aan als we echte veranderingen willen zien? Samen kregen we zicht op de opgebouwde kennis, behaalde winsten en complexe uitdagingen. Vanuit ieders kennis en ervaring zijn er verschillende thema’s benoemd die van belang zijn voor verbetering van verklarend analyseren. Maar vooral werd zichtbaar dat naast vele verschillen er veel gezamenlijkheid is in de collectieve ambitie. 

Als collectief van professionals het belang van een goede verklarende analyse uitspreken.

Dankzij input van onze partners kreeg de leerlijn een collectieve ambitie, is de focus bepaald en wordt er gewerkt aan het plan van aanpak om de implementatie van verklarende analyse  te versterken.

Drie focusthema’s

Uit de consultaties rond de doorontwikkeling van de verklarende analyse werden door het veld   drie thema’s geprioriteerd: De bedoeling’, ‘De implementatie’ en ‘De monitoring’. Deze thema’s vormen de kapstok voor  het plan van aanpak voor een ondersteuningstraject bij implementatie en doorontwikkeling van de verklarende analyse in de praktijk. 

De werkwijze

Esther Douma van Accare Child Study Center, Martijn van Dam van Beweging van 0 en Marloes Jaspers van der Maten van Praktikon zijn de trekkers op de focusthema’s. Ze vormen de kerngroep van de leerlijn samen met de makers van de drie modellen voor verklarende analyse: Ellen Loykens, Yke de Jong van Molendrift, Marca Geeraerts en Harrie van Leeuwen van Bureau PEERS, Hilde Tempel van de Stichting Jeugd Noord-Veluwe en Laura Geesing van Accare. De kerngroep bepaalt gezamenlijk de richting van de leerlijn, bewaakt de bedoeling en denkt strategisch over de gewenste verbetering. 

In afstemming met Bovenregionale expertisenetwerken jeugd starten we in het najaar twee ondersteuningstrajecten bij de implementatie van verklarende analyse in de praktijk. Parallel wordt er gewerkt aan een module voor opleidingen over de bedoeling van verklarende analyse. Daarnaast willen we het leren tussen de netwerken en organisaties stimuleren. Dat krijgt vorm in de loop van 2027. 

Binnen de leerlijn bouwen we op elkaars kennis en ervaring. Om meer duidelijkheid te geven binnen een versnipperd kennisveld, hebben de auteurs van de drie modellen samen een document opgesteld met uitleg over de bedoeling van een verklarende analyse. Dit document vind je binnenkort op deze pagina. Daarna komt er een gezamenlijk overzicht van veelgestelde vragen over verklarend analyseren. 

Perspectief van kinderen, jongeren en ouders

Wanneer kinderen, jongeren en ouders zich eigenaar voelen van hun verklarende analyse, kunnen ze daarmee op volwaardige wijze in gesprek gaan met andere betrokkenen, zoals hulpverleners, huisarts, leerkracht, groepsleider, sportcoach, steunbronnen en andere ouders. Dat eigenaarschap kan ook bijdragen aan zelfvertrouwen, eigen regie en autonomie. Zo helpt de analyse om samen keuzes te maken over ondersteuning, aanpak, aanpassingen en bejegening.

Kinderen, jongeren en gezinnen zien wij daarom als belangrijke partners.. KBL-partners MIND, Iederin en NJR denken op dit moment mee vanuit het perspectief. Binnenkort maken we dit perspectief steviger o.a. door  ervaringsdeskundigen een trekkende rol te  geven in de uitwerking van tools en informatie voor jeugdigen en gezinnen.